Van lege boerderij tot bruisend buurthart: de Broederij in Lindenholt

In de Nijmeegse wijk Lindenholt staat een oud boerderijtje dat tien jaar geleden nog leeg stond. Vandaag de dag is het een bruisend centrum waar wekelijks 45 actief betrokken buurtbewoners zo’n 350 bezoekers ontvangen. Jorine de Bruin, medeoprichter van de Broederij, vertelt hoe een klein kunstproject uitgroeide tot een hele diverse beweging van onderop.

Het begin: een maatjesproject en een leeg pand

Het verhaal van de Broederij begint in 2014 met KunstExpress, een maatjesproject voor kinderen die van huis uit minder met kunst en cultuur in aanraking komen. Studenten creatieve therapie gaan op woensdagmiddag met deze kinderen kunst en cultuur ontdekken. “We merkten dat we op een heel positieve manier bij gezinnen thuis kwamen,” vertelt Jorine. “Met de vraag: wat vind je leuk, waar heb je interesse in? We zagen ook bij gezinsleden lichtjes aangaan. Vooral moeders die dachten: wat leuk, dat heeft hij van mij.”

Toen Jorine en haar medeoprichter Janneke op zoek gingen naar een eigen plek voor dit project, vonden ze het oude boerderijtje in Lindenholt. “Vooral het pand, maar ook het verhaal in het pand trok ons aan. We dachten: als we een eigen pand hebben, kunnen we die positieve beweging verder maken.”

Groeien door loslaten

Wat begon als één project is uitgegroeid tot een veelzijdige ontmoetingsplek. Er wordt geklust in en rondom het pand én in de wijk, er is een tuinbrigade, een moestuin, een pluktuin, samen eten, en nog veel meer. Inmiddels zijn zo’n 45 buurtbewoners actief betrokken.

Het bijzondere aan de Broederij is hoe het initiatief steeds meer eigenaarschap bij bewoners legt. Jorine zelf trad net voor de kerst terug uit de dagelijkse leiding. “Waar ik en mede-oprichter Janneke in het begin heel erg vooraan liepen, verschuift dat nu. Deze verschuiving is steeds in verschillende cyclussen gaande waarbij telkens wat van de dagelijkse leiding wordt overgedragen. Dat begon bijvoorbeeld al in het eerste jaar met buurtbewoners die de sleutel hadden. Overbuurvrouw Anneke werkt hier ook en heeft samen met collega Gidy de dagelijkse leiding overgenomen. Dat is precies zoals we het bedoeld hebben: midden in de wijk.”

Die verschuiving vroeg wel bewustzijn van Jorine zelf. “Er waren momenten dat ik dacht: dit is echt te veel. Ik sloeg een beetje door in mijn verantwoordelijkheidsgevoel. Toen ging ik reflecteren: dit is ook niet waarom ik het bedacht heb. Door bewust te zijn van mijn eigen rol, creëer je ook ruimte voor anderen.”

Fluïde rollen en radicaal vertrouwen

Bij de Broederij worden mensen geen ‘vrijwilligers’ genoemd, maar ‘actieve buurtbewoners’. “Omdat die rollen zo fluïde zijn,” legt Jorine uit. “De ene keer sta je wat meer vooraan, de andere keer wat meer terug. Je mag een initiatief nemen, maar het ook weer loslaten en nog steeds onderdeel zijn van het geheel. Dat creëert een hele warme gemeenschap.”

Die speelsheid zit ook in hoe initiatieven ontstaan. “Balletjes worden opgegooid en er vallen ook balletjes gewoon neer. Als niemand meegaat, dan valt het balletje neer. Maar als je voelt dat er energie op zit, beginnen we klein. Als je eerst alles moet overdenken voordat je begint, begin je vaak ook niet.”

Een mooi voorbeeld is de tuinbrigade. Die begon met het opknappen van vier tuintjes en een eigenwijs idee van collega Gidy, die dacht: onze eigen tuin rondom de Broederij is op orde, maar er zijn tuinen die dat minder zijn. Nu werken ze jaarlijks aan veertig tuinen, in samenwerking met drie woningbouwcoöperaties en de gemeente.

Van sociaal naar groen

De tuinbrigade illustreert ook hoe klimaatdoelen en sociale doelen samenkomen. Aanvankelijk ging het vooral om het sociale: contact maken, relaties tussen buren herstellen, mensen weer letterlijk ruimte geven. “Als je tuin opgeruimd is ontstaat er weer ruimte. Dat kan je je denk ik allemaal wel voorstellen,” zegt Jorine.

Inmiddels worden tuinen waar het kan steeds groener. Er komen fruitbomen, er wordt samengewerkt met projecten als Van Tuin tot Bord. “Door samen te werken met het sociaal domein en het fysieke domein bereik je vanuit die doe-energie veel meer mensen,” benadrukt Jorien.

De grootste hobbel: duurzame financiering

Als er één uitdaging is die energie kost, dan is het wel de financiering. “De overstap van projectfinanciering naar duurzame financiering is de grootste hobbel geweest,” zegt Jorine. Sinds 2018 draagt de gemeente bij, wat stabiliteit bracht. Maar het blijft jaarlijks gedoe en ook energie kosten om alles iedere keer opnieuw aan te vragen.

“Dat je steeds moet bewijzen dat wat je doet goed is. Collega Janneke zei laatst: je wordt op een schild gehesen of je heist jezelf daarop. En daar kun je dan eigenlijk alleen maar van afvallen. Of het project is geslaagd, en dan gaan partners het weer ter discussie stellen omdat het naar duurzame financiering moet.”

Wat zou helpen? “Een verdienmodel waarbij je wel kan groeien en ondernemerschap behoudt, maar ook een soort vaste basis hebt. Want er is niet een financiering waarbij je op collectief samenwerken kan groeien. Er is wel heel veel individuele financiering, op zorg-gelden zouden we bijvoorbeeld nog kunnen groeien, maar dan verlaten we onze visie.”

Minister van rechtvaardige klimaatactie

Als Jorine minister zou mogen zijn van rechtvaardige klimaatactie, wat zou ze dan doen? “Erkennen dat het complex is en dat het juist integraal moet. Op het moment dat je het heel erg in vakjes verdeelt, bereik je geen rechtvaardige klimaatdoelen.”

Haar radicale voorstel als minister zijnde? “Investeren in relaties, investeren in de energie en vertrouwen dat buurtbewoners dingen zelf op kunnen lossen. Beleid vanuit vertrouwen. Op het moment dat je het vertrouwen volhoudt win je, denk ik, altijd.”

Beluister hier het hele gesprek met Jorine op Spotify. 

Dit interview is onderdeel van het onderzoeksproject ‘Accelerating Just Climate Transitions in Urban Areas‘ van het Klimaatonderzoek Initiatief Nederland.